Đọc sách - Cách để mình "du hành thời gian"

Mình nhớ có lần được nghe kể lại một câu chuyện khá thú vị về ý nghĩa của việc đọc sách:

Chuyện kể rằng, tại một ngôi chùa trên núi, có một vị sư phụ đều thức dậy sớm ngồi vào bàn để đọc sách - dù những cuốn sách này đã cũ kỹ. Tiểu hòa thượng bên cạnh sư phụ thấy vậy, cũng cố gắng bắt chước sư phụ mình đọc sách.

Một ngày cậu hỏi sư phụ: “Thưa sư phụ, con đã cố gắng đọc những quyển sách như sư phụ nhưng vẫn không thể hiểu nó. Có những đoạn con hiểu, nhưng khi gấp sách lại thì quên nó ngay. Vậy đọc sách có lợi ích gì đâu?”. Vị sư phụ liền đứng dậy, lấy hết than trong giỏ đặt vào lò và nói: “Con hãy mang giỏ đựng than này ra ngoài sông và mang nước về giúp ta nhé!”.

Vị tiểu hòa thượng làm theo lời dặn, nhưng toàn bộ nước chảy ra hết trước khi cậu quay về đến nhà. Sư phụ liền cười và nói: “Lần sau con cần đi nhanh hơn nữa”.

Rồi ông đưa lại cho cậu bé cái giỏ để đi lấy giỏ nước khác. Lần này, cậu bé chạy nhanh hơn, nhưng cái giỏ đã trống rỗng khi cậu về đến nhà. Thở không ra hơi, cậu nói với sư phụ: “Chúng ta không thể đựng nước trong cái giỏ này được”, và cậu định đi lấy cái xô để chứa nước.

Vị sư phụ liền nói: “Ta không muốn đựng nước trong chiếc xô mà là trong chiếc giỏ kia. Con có thể làm được điều này, do con chưa cố gắng hết sức đấy thôi”. Vị sư phụ lại đưa cái giỏ và bảo cậu bé ra ngoài sông lấy nước lần nữa.

Mặc dù cậu biết điều đó không thể nhưng không muốn cãi lời sư phụ, cậu cố chạy nhanh hết sức, nước vẫn chảy hết ra ngoài giỏ trước khi cậu về đến nhà. Tiểu sư phụ nói: “Sư phụ nhìn này, thật là vô ích!“.

“Con nghĩ nó vô ích? Hãy nhìn vào chiếc giỏ kia!”, vị sư phụ nói.

Tiểu sư phụ liền nhìn vào chiếc giỏ và lần đầu tiên cậu nhận thấy rằng chiếc giỏ trông thật khác. Thay vì một chiếc giỏ đựng than cũ kỹ và bẩn, nó lại trông sạch sẽ. “Đó là tất cả những gì xảy ra khi con đọc sách. Có thể con không hiểu hoặc không nhớ mọi thứ, nhưng khi đọc, sách sẽ làm thay đổi bên trong tâm hồn của con, như nước đã làm sạch giỏ than kia vậy”.

Một câu chuyện làm mình khá ấn tượng. Thú thật thì mình là một đứa thích đọc sách, mình thích cái cảm giác thả hồn vào cùng nhân vật, để sống qua cuộc đời mình chưa từng sống, để có năng lực “xuyên không” mà không cần cỗ máy thời gian.

Lúc đọc sách, mình sẽ cố gắng không dùng “góc nhìn của Chúa” để phán xét nhân vật mà thường sẽ đặt mình trong lăng kính của chính nhân vật để cảm và hiểu hơn. Có lẽ cũng chính vì vậy mà nếu cốt truyện quá đau khổ, mình cũng sẽ tốn kha khá thời gian để bình tâm và điều chỉnh lại cảm xúc cá nhân.

Có thể nói các nhân vật và các câu chuyện trong sách đã ít nhiều bồi đắp tâm hồn và nội tại của mình. Trở thành một phần của mình.

Không phải cuốn sách nào cũng cần mang đến một bài học

Mình từng đọc những cuốn sách về lịch sử, khoa học, triết học và tiểu thuyết giả tưởng.

Có những cuốn khiến mình hiểu thêm về thế giới. Có những cuốn lại khiến mình đặt câu hỏi về những điều vốn được xem là hiển nhiên.

Và cũng có những cuốn mình đọc xong rồi chẳng rút ra được một bài học cụ thể nào.

Mình nghĩ điều đó hoàn toàn bình thường.

Không phải mọi trải nghiệm đều cần được chuyển hóa thành một bài học. Đôi khi, việc tiếp xúc với một ý tưởng mới, dù chưa hiểu hết hoặc chưa biết phải sử dụng nó như thế nào, cũng đã là một trải nghiệm đáng giá.

Mình không muốn biến việc đọc sách thành một danh sách những điều cần ghi nhớ hay những bài học cần áp dụng.

Bởi nếu mục đích cuối cùng chỉ là tìm kiếm những lời khuyên, có lẽ mình đã bỏ lỡ rất nhiều điều thú vị mà sách có thể mang lại.

Đọc để sống trong những cuộc đời khác

Như đã chia sẻ, một trong những điều mình yêu thích nhất khi đọc sách là được sống trong những cuộc đời khác nhau.

Được bước vào một thế giới không thuộc về mình, sống trong một thời đại khác, trải nghiệm những hoàn cảnh và đưa ra những lựa chọn mà có thể bản thân mình sẽ không bao giờ phải đối mặt.

Mình có thể không đồng tình với một nhân vật. Thậm chí, có thể cảm thấy khó chịu với những quyết định mà họ đưa ra.

Nhưng thay vì vội vàng đánh giá, mình thường muốn hiểu thêm về hoàn cảnh của họ.

Họ đã trải qua những gì? Họ có những lựa chọn nào? Những niềm tin và giá trị nào đã hình thành nên cách họ nhìn nhận thế giới?

Đặc biệt với những tác phẩm lấy bối cảnh lịch sử hoặc xây dựng những xã hội hoàn toàn khác biệt, việc đặt nhân vật vào đúng bối cảnh của họ càng trở nên quan trọng.

Mình không nghĩ chúng ta có thể thực sự hiểu một nhân vật nếu chỉ đánh giá họ bằng những tiêu chuẩn của thời đại mình đang sống.

Điều này không có nghĩa là mọi hành động đều có thể được biện minh bằng hoàn cảnh. Nhưng hiểu một người và đánh giá hành động của họ là hai việc khác nhau.

Và mình muốn dành thời gian cho cả hai.

Nguyên tắc cá nhân không phải là một bộ đáp án có sẵn

Mình có những nguyên tắc và giá trị riêng, đặc biệt khi liên quan đến những vấn đề đạo đức.

Nhưng điều đó không có nghĩa là mình luôn có câu trả lời cho mọi tình huống.

Có những vấn đề mà mình chỉ có thể đưa ra nhận định dựa trên những gì mình biết ở thời điểm hiện tại. Và cũng có những vấn đề mà dù đã suy nghĩ rất nhiều, mình vẫn không chắc liệu mình có thể đưa ra quyết định tương tự nếu thực sự ở trong hoàn cảnh đó hay không.

Mình nghĩ có một khoảng cách rất lớn giữa việc đưa ra một nhận định khi đứng ngoài câu chuyện và việc thực sự phải sống với những lựa chọn của mình.

Vì vậy, khi đọc sách, mình không nhất thiết tìm kiếm những nhân vật có cùng quan điểm với bản thân.

Ngược lại, đôi khi mình muốn đọc những câu chuyện khiến mình phải đối diện với những suy nghĩ hoàn toàn trái ngược.

Không phải để thay đổi quan điểm bằng mọi giá, mà để hiểu rõ hơn tại sao mình lại tin vào những điều mình đang tin.

Không phải lúc nào cũng cần đồng ý với tác giả

Mình cũng không nghĩ việc đọc một cuốn sách đồng nghĩa với việc phải đồng tình với quan điểm của tác giả.

Một cuốn sách có thể chứa đựng những lập luận rất thuyết phục, nhưng vẫn có những điểm mà mình không đồng ý.

Thậm chí, đôi khi chính những điểm bất đồng ấy lại là phần thú vị nhất.

Mình thích những cuốn sách khiến mình phải dừng lại, suy nghĩ, đặt câu hỏi và tự kiểm tra lại những giả định của bản thân.

Nhưng mình cũng không muốn cố gắng tìm ra một thông điệp sâu sắc trong mọi câu chuyện.

Có những cuốn sách chỉ đơn giản là một trải nghiệm thú vị. Có những cuốn khác lại cần nhiều thời gian hơn để hiểu.

Và cũng có những cuốn mà mình có thể sẽ không bao giờ đồng tình với tác giả.

Sau cùng, mình đọc vì tò mò

Mình không có một phương pháp đọc sách cố định, cũng không đặt mục tiêu phải đọc bao nhiêu cuốn mỗi năm.

Có những giai đoạn mình đọc liên tục, có những lúc lại chẳng muốn mở một cuốn sách nào.

Nhưng mỗi khi tìm được một cuốn sách thực sự khiến mình hứng thú, mình luôn cảm thấy may mắn vì có cơ hội được trải nghiệm một thế giới mới.

Có lẽ, điều mình mong muốn nhất khi đọc sách không phải là tìm được thêm những câu trả lời.

Mà là có thêm những câu hỏi mà trước đây mình chưa từng nghĩ đến.

Và đôi khi, chỉ cần một cuốn sách khiến mình nhìn một điều quen thuộc theo một cách khác, thế là đủ.